Μονή Παναγίας Καβαλλαράς
Η ιστορική Μονή της Παναγίας της Καβαλλαράς, (γνωστή και ως Παναγία Κεράς Καβαλλαρέας), βρίσκεται στην ανατολικές υπώρειες του Ψηλορείτη με πανοραμική θέα και οπτικό πεδίο.
Αποτέλεσε πνευματική εστία του Κρητικού Ελληνισμού στην ευρύτερη περιοχή. Η Μονή ήκμασε κατά την διάρκεια της Ενετοκρατίας και από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα διετέλεσε μετόχι της Μονής Διονύσου του Αγίου Όρους. Μάλιστα, σε μαρτυρία από λατινικό έγγραφο του 1537, το οποίο σώζεται στο αρχείο της Μονής Διονύσου, μνημονεύεται το Μοναστήρι της εκκλησίας Καβαλλαράς.
Υπάρχουν δύο απόψεις σχετικά με την προσωνυμία της Μονής. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι πιθανόν να συνδέεται με τον κτήτορά της, (το 1581 υπήρχε μοναχός με το όνομα Καβαλλάρος), ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι συνδέεται με την εορτή της Συντάξεως της Θεοτόκου στις 26 Δεκεμβρίου. Πιστεύεται ότι η ονομασία αντλήθηκε από το θέμα της απεικονίσεως της Φυγής στην Αίγυπτο, όπου η Παναγία εικονίζεται καθισμένη επάνω σε όνο. Η πανηγυρική εορτή της Μονής, (λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών), μεταφέρθηκε από τις 26 Δεκεμβρίου και εορτάζεται την ημέρα της Ζωοδόχου Πηγής.
Η Μονή Παναγίας Καβαλλαράς καταστράφηκε κατά την διάρκεια του Κρητικού Πολέμου, (1645-1669), ενώ κατά την διάρκεια της Κατοχής, (1940-1944), λειτούργησε ως χώρος συγκέντρωσης και δράσης αντιστασιακών ομάδων από το χωριό Κορφές και της ομάδας του καπετάν Αντωνίου Γρηγοράκη από το χωριό Κρουσώνας.
Σήμερα, σώζεται σε καλή κατάσταση μονάχα το Καθολικό της Μονής. Η μονόκλιτη εκκλησία έχει αναστηλωθεί κτιριακά από την 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Νοτίου Ηρακλείου. Η εκκλησία έχει δύο θύρες, (δυτική και βόρεια), ενώ ο εσωτερικός διάκοσμος είναι κατεστραμμένος. Σώζονται, μονάχα, σπαράγματα τοιχογραφιών του πρώτου τετάρτου του 17ου αιώνα, στο ιερό και στον βόρειο τοίχο, του ζωγράφου Μερκούριου, ο οποίος είχε εργαστεί στη Μονή Διονυσίου και στην Αγία Λαύρα.
Στο ιερό, ο επισκέπτης μπορεί να δει τους Ιεράρχες και τον Μυστικό Δείπνο, ενώ στην βόρεια πλευρά μπορεί να δει την Αγία Τριάδα. Ανατολικά του Καθολικού σώζονται ίχνη παλαιού κτίσματος, ενώ βόρεια και δυτικά του Καθολικού ήταν κτισμένα τα κελιά. Το έδαφος είναι επικλινές και η δόμηση του Μοναστηριακού συγκροτήματος στηρίχθηκε σε αναλημματικούς τοίχους που δίνουν την εικόνα αναβαθμίδων. Τέλος, στον περίβολο σώζονται ίχνη παλαιότερων θεμελιώσεων.